Çanakkale , Çanakkale ili ' nin merkez ilçesidir. İlçe merkezinde nüfus 80,000 dolaylarında olup köy ve beldeler ile nüfus 104,000'i bulmaktadır. İstanbul gibi boğaza sahip olmasına rağmen nüfusu oldukça azdır. Marmara'nın en küçük il merkezi nüfusunu barındıran ildir.

Tarihçe

Antik çağdan kalan Troya kalıntıları il sınırları içerisindedir. Karesioğulları ile Türkleşmeye başlayan yöre; daha sonra Osmanlı'ya katılmıştır. Osmanlılar Trakya'ya Çanakkale üzerinden geçmişlerdir.

İlin eski merkezi aslında Biga olup, Cumhuriyet döneminde, kazanılmış olan başarılardan dolayı ilin ismi ve merkezi Çanakkale olarak değiştirilmiştir. İlin isminin kökeni ise yörede çok gelişmiş olan çanak - çömlek zanaatinden gelir. Şehrin iki simgesi hâline gelen Kale-i Sultaniye ile çanakçılık özdeşleşince de şehir Çanakkale olarak adlandırılmaya başlanmıştır.

Kültür

Çanakkale, binyıllar boyunca farklı toplumların egemenliğinde kalmış, gerek mimarisinde gerek yaşamda onlardan izler taşımaktadır. 70'li yıllardan itibaren ile yapılmaya başlayan ticarî yatırımlarla ildeki geleneksel toplum yapısı yerini hızla modernize olmuştur. Ticarî yatırımlarla ile ulaşım kolaylaşmış ve şehrin görünümünün değişmesi böylece başlamıştır. Bugün Çanakkale Türkiye'nin en modern çevrelerindendir. Geniş kaldırımları, temiz caddeleri, bakımlı binaları ile örnek bir şehirdir. Henüz altyapısı tam oturmamışsa da kültürel anlamda Çanakkale ili Türkiye 'de önde gelen çevrelerdenidr. Toplumda çekirdek aile yaygındır.Toplum, Türkmenler , Pomaklar , Yörükler ,Bulgaristan göçmenleri ve az sayıda Kumuk Türkleri ve Çerkez ile Boşnak'tan oluşur. Boşnak ve Yörükler genelde tarım ile uğraşırlar. Fakat halk etnik yapıya göre ayrılmamış birlik içinde yaşamaktadır. Fakat her toplum kendi kültürel yapısını korur. İl ve ilçe merkezlerinde büyük ölçüde modern giyim örnekleri benimsenmiştir. Kırsal kesimden gelen bayanlar, beyaz Yemenî adı verilen eşarp ve şalvar ile siyah naylonumsu kumaştan pardesü giyerler, kırsal kesim erkeklerinde ise baskın giyim türü, pantolon, ceket ve kaskettir. Yörede erkeklerin şalvar giydiği pek görülmez. Yöre mutfağı ise birbirinden lezzetli tatlara sahiptir. Çanakkale mutfağını anlatacak kilit sözcükler; şarap , zeytin , sardalya , peynir helvası ve keşkektir . Adalar bağcılık ve şarapçılık konusunda başı çekmektedir.

MÜZELER VE ÖREN YERLERİ
Kilitbahir Kalesi

Osmanlı kaleleri arasında bir başyapıt sayılan kale 1462'de Fatih Sultan Mehmet tarafından yaptırıldı. Kanuni Sultan Süleyman bir kapı kulesi ve sur ekletti. Çok özgün bir planı olan kalede surlara çok önem verilmemiş; yonca yaprağı şeklindeki üç avlulu içkale ise korunaklı yapılmış. Onarıma yönelik proje çalışmaları devam etmektedir. Kale içinde kafeterya ve satış birimi yer almamktadır. Ancak, kale köy yerleşim alanı içindedir.

Truva (Troya, Troy,Troia)

Troia, Çanakkale Boğazı girişi yakınındaki Hisarlık mevkisindeki Tunç Çağı'ndan kalma kale ve kentle birlikte Troia Savaşı sonunda yok edilen Kral Priamos'un efsanevi kentinin ortak adıdır. Troia, İlios ya da İlion olarak da anılıyordu.

Troia I, II, III ve öncesi,İ.Ö. 3000 - 2500 Kentin en eski yapı evresi. Schlieman kazısı olarak adlandırılan yerde, balık sırtı taş örgülü, poyraza açık ev dizisi olarak izlenmektedir.

Troya II. İ.Ö. 2500-2300, Bu evrede kent surlarla çevrilmiş, güneye bakan büyük konutlar (megaron) yapılmış.

Troya III., IV, V İ.Ö. 2300 -1900. Kentin bu döneme ait yapı katları silik izlerle saptanmıştır. Troia'nın bulunduğu bölgeye Troas deniliyordu. Troas'ta Troia kurulmadan önce de yerleşim vardır.

Kumtepe'nin üzerinde insan yerleşiminin ilk izleri bulundu. Bu izler günümzden 7000 yıl geriye gitmektedir.İ.Ö. 4800 tarihinde burada bir köy yerleşimi olduğu anlaşılmaktadır. İ.Ö.4. bin yılın sonuna doğru yeni göçler gelmiş bulunmaktadır.

İşte İ.Ö.3000 yıllarında körfeze doğru uzanan yükseltinin sırtında yeni bir yerleşim kurulmuş, Bu I. Troia'nın çekirdeği sayılır.

Troialılar kentlerine gerçek bir kale yaptıklarında, Mısırlıları Piramitlerinin yapımına daha 400 yıl kadar sure bulunmaktadır.

İ.Ö. 3000 yılı ortalarında planlı büyük bir kent olduğu düşünülüyor. Büyüklüğü 90 bin metrekare olan bir kent. Ege Bölgesi'nin en büyük kenti.

Troia II İ.Ö. 2500-2300, Troia III, IV, V ise İ.Ö, 2300-1900 yıllarını kapsıyor.

Anadolu Troia kültürü

Prof. Manfred Korfmann Troia IV ve V dönemlerini "Anadolu Troia Kültürü" olarak adlandırıyor. Beşyüz yıl kadar süren bu dönem hakkında çok az şey biliniyor. Bir sonraki Troia üzerine kurulurken eskisi büyük ölçüde yokolmuştur.

Troia bundan sonra en parlak dönemini yaşamıştır. Troia VI-VII döneminde günümüzde bile hayranlık uyandıran kaleyi yapan bu yeni yerleşimcilerin nereden geldiği hakkında bilgi bulunmamaktadır. Dilleri Luvi diliydi.

Limanın konumu dolayısı ile bir çok ticaret gemisinin uğradığı anlaşılıyor.

Deniz ticareti gelişmiştir. Troialıların pek parlak denizciler olduğu düşünülmüyor. Ama liman, kılavuzluk ve alışveriş merkezi, pazar hizmeti verip iyi de kazandıkları anlaşılıyor.

Zengin ve canlı kentlerin istilacı ve yağmacıların iştahını kabartacağı açıktır. Troia VI (1700-1300) daha yüksek ve daha kalın üç kale duvarı yapıldı. Bu duvar çökünce çok daha sağlamı yapılmıştır.

Savaşın yıkımından sonar Troia savaşta yenilip kent yıkıldıktan sonra kent halkı göçmemiş, Yeni gelen göçmenlerle birlikte kenti yeniden yapılandırmaya girişmiştir.

Bugünkü izler Troia VII b1'in de pek yoksul olmadığını gösteriyor.

1. Derece Arkeolojik sit alanı olan Troia örenyeri içerisinde kafeterya yada satış mağazası bulunmamaktadır. Örenyeri girişi dışında özel şahıslara ait kafeterya ve satış birimleri yer almaktadır.

Tahta At (Truva Atı)


Çanakkale Müzesi

Çanakkale'de müzecilik çalışmaları, 1936 yılında bölgeden toplanan eski eserlerin Zafer Meydanı'ndaki eski bir kilise binasında depolanması ile başlamıştır. Daha sonra bu bina düzenlenerek müdürlük haline getirilmiş ve 1960 yılında ziyarete açılmıştır. 1984 yılında ise Atatürk Caddesi üzerinde inşa edilen yeni müze binasında hizmet verilmeye başlanmıştır.

Bahçesinde kabartmalar, mezar taşları, heykeller, yazıtlar bulunuyor.

Beş salonu bulunan müzede 1. salon antik yerleşim buluntuları, Çanakkale yerli üretimi seramikler ve bazı Osmanlı eserleriyle Troas, Mysia, Kyzikos kazılarında bulunan Hellenistik ve Roma eserlerine; 2. salon tamamen Troia buluntularına; 3. salon Çan ve Yenice tümülüsleri ile Bozcaada nekropol (mezarlık) buluntularına; 4. salon Dardanos Tümülüsü'nde 1959'da yapılan kazıda bulunan eserlere; 5. salon ise Assos ve Gülpınar'daki Apollon Smintheion kazı alanı buluntularına ayrılmış. Sikkeler ve cam eserler bakımından zengindir.

Kızöldün Lahdi yurtlarına dönmekte olan Yunanlıların esirleri Polyksena diğer bir adlı genç kızı kurban edişlerinin canlandırdığı önemli bir eserdir. Başyapıt sayılabilecek eser ise küçük pişmiş topraktan yapılmış Aphrodit heykelciği Dardanos Tümülüsü'nde bulunmuş. Yeni eklenen 6. salonda çok önemli 2 lahit; Kızöldün lahti ve Çan Lahti bulunmaktadır.

Müzede şuanda satış mağazası ve kafeterya bulunmamakta, yeni tadilat projesinde müze bahçesinde oturma grupları ile çay ocağı olarak bir mekan yer almaktadır.

Dardanos Tümülüsü

Buluntuları Arkeoloji Müzesi'nde olan tümülüs İzmir yolu üzerinde Üniversite'ye ait alanın yanında bulunuyor. Önemi Çanakkale'nin en eski yerleşiminin izlerini barındırmasından geliyor. Dardanos dünyada bilinen en eski tümülüslerdendir.

Neandreia / Ezine

Çanakkale-İzmir yolunun üzerinde. Aiolya'nın tapınağı Neandreia'daydı, İ.Ö. 33'da Spartalı komutan Derkilidas'a teslim olan kent İ.Ö. IV. yy'ın sonunda Alexandreia Troias'la birleşti.

Kent çepeçevre surlarla çevrili. Kentin Akropolü 500 metre kadar yüksekte.

Alexandreia Troas

Roma İmparatorluğu'nun başkent adayı. İlk araştırmalar 1994 yılında başlamış, Yüzey araştırmaları ile kentin sınırlarını belirleyen bir haritası çizilmiştir. İlk kazılar 1997 yılında başlamıştır.

Kent İ.Ö. 4.yy'ın sonlarında Büyük İskender'in komutanı Antigonos Monoftalmos (tek gözlü Antigonos) tarafından Antigoneia adıyla kurulmuş. Coğrafyacı Strabon'a göre bu ilk kuruluştan kısa bir süre sonra İ.Ö. 3. yy'ın başlarında Trakya kralı Lysmakhos İskender adına kente Alexandreia Troas adını verdi ve imar işleri başlatmış.

Bu dönemde kente çevredeki yedi kentin sakinleri yerleştirilmiş. Kentin alanı bugünkü Gülpınar'dan Troia'ya ve doğuda Evciler'e kadar uzanmaktadır. Anadolu'da kurulmuş en büyük helenistik kentlerden birisidir.

Roma dönemi yazılı kaynaklarında İmparator Julius Ceasar'ın kenti ziyaret ettiği ve burayı Roma İmparatorluğu'nun başkenti yapmayı düşündüğü belirtiliyor. Bazı kaynaklarda da İmparator Konstantin'in Konstantinopolis'i (İstanbul) burada kurmayı düşündüğü yazılıyor.

Kazılar, restorasyonlar ve diğer çalışmalar tamamlandığında Anadolu'nun en büyük kentlerinden birisi olan Alexandreia Troas büyük bir ilgi görecektir.

Şu anda görülebilenler bile kentin büyüdüğünü anlamamızı sağlayabiliyor.

Dalyan Köyü hudutları içerisinde yer almaktadır. Düzenlenmemiştir, halen kazısı devam etmektedir. Örenyeri içerisinde kafeterya yada satış mağazası yer almamaktadır.

Apollon Smintheion / Gülpınar

Burada ilk kazı 1866'da yapılmıştır. Kısa süren kazı çalışmasından sonra çok uzun zaman öylece kalan ören yerinde 1971-73 yılları arasında sondaj çalışmaları yapılmış ama tapınak 1980'e kadar gene unutulmuştur.

Simintheion kutsal alanı Troas'ın önemli kült (tapınım) merkezlerindendir. Tapınağın yapıldığı yerin bugün olduğu gibi o zamanlarda da bol su bulunan bir yöre olduğu anlaşılıyor. Çünkü Apollon kehanette bulunmak için her zaman suya ihtiyaç duyarmış.

Alexandreia Troas Hellenistik dönem sikkelerinde (para) görülen ve yazılı kaynaklarda geçen tanrı Apollon'un tapınak cephesinde duran, adını aldığı "fare-smintheus'a" basarken tasvir edilmiş heykel henüz bulunamadı.

Kutsal alandaki kazı çalışmaları kapsamında yakındaki Gülpınar-Tuzla ovasındaki Tuzla Çayı üzerindeki özgün Roma Köprüsü de ortaya çıkarılmıştır. Köprü Alexandreia Troas ile kutsal alan arasındaki bağlantıyı sağlıyormuş.

Düzenlenmemiş, halen kazısı devam etmektedir. Örenyeri içerisinde Kafeterya yada satış mağazası bulunmamaktadır.

Bozcaada Kalesi

Vapurla Bozcaada izkelesine yaklaşınca ilk göze çarpan Bozcaada kalesidir. Vapur iskelesinin hemen yanında yükselen kale şaşılacak kadar yeni görünmektedir.Tarihi Fenikelilere kadar uzanıyor. Ceneviz ve Venedikliler tarafından onarılmış ve eklemeler yapılmış. Venedikliler adayı terkederken kaleyi de tahrip etmişler. Fatih Sultan Mehmet tarafından yeniden yaptırılan kale 1703-1706, 1714-1726'da onarım görmüştür. 1815'de ise çok büyük çapta tadilat ve onarım görmüş, 1965-70 yılları arasında son onarımı yaşamıştır. Çevresinde 250 metre uzunluğunda su hendeği ve asma köprüsü vardı. Şimdi sabit bir köprü yapılmış, hendek de susuz da olsa duruyor.

İlçe Kaymakamlığınca kullanılmaktadır. Onarım ve fonksiyon kazandırma projesi henüz tamamlanmamıştır.

Assos Antik Kenti

İlk kazı 1981 yılında başladımış ve ilk kazı alanı nekropol alanıdır. En yüksek noktada tanrıça Athena'ya adanmış Athena Tapınağı bulunmaktadır. İ.Ö. 525 yıllarında yapılmış, Arkaik Çağ'da Anadolu'da yapılmış ilk ve tek Dor düzenindeki tapınaktır. 1985 yılından beri restore edilen tiyatronun deprem gördüğü ve çöktüğü anlaşılmaktadır. Kentin güneybatı yönündeki konut alanlarında yapılan kazılarda hıristiyan mahallesi buluyormuş.

Lamponia antik yerleşimi; Assos İskelesi'nin çok yakınındaki antik yerleşimde günyüzündeki kalıntılara bakıldığında 5. yy'da kurulduğu tahmin ediliyor. Edremit Körfezi'ne hakim yerleşimin sur duvarlarının bir kısmı ayaktadır.

Behramkale Köyü ve İskelesi içinde olup, Örenyeri içerisende kafeterya yada satış mağazası bulunmamaktadır. Düzenlenmemiş, halen kazısı devam etmektedir.

Zeus Altarı

Yörenin popüler köyü Adatepe'nin girişinde ayran, gözleme gibi yiyeceklerin satıldığı kır lokantasının yanından sağa dönen ve motorlu taşıtla girilemeyen yol Zeus Altarı'na çıkıyor. Zeus Altarı denilen yerin aslında kazılmakta olan Antandros kentiyle veya Gargara kentiyle bir ilgisi olabileceği düşünülüyor. Hameros'un İlyada Destanı'nda “Zeus'un tapınağı, kokulu sunağı” diye sözettiği ve İda'da olduğunu söylediği sunaktan kalmış bir parça da olabilir.

Kebren ve Skepsis Antik Kentleri Bayramiç

Baba Kale - Babakale-Ayvacık

Çanakkale'ye 115 km. uzaklıkta bulunan Babakale beldesinde bulunmakta. kale, kapısındaki kitabeden anlaşıldığına göre,Padişah III.Ahmet döneminde korsanlardan korunmak üzere Vezir Kaptan Mustafa Paşa tarafından yaptırılmış.Önceleri Hirz-ül-bahir (Tılsımlı Kale) olarak anılmış, daha sonraları ise içerisinde Piri Reis'in tayfalarından Latif Baba'nın türbesi bulunması nedeniyle "Baba Kale" adını almıştır.

Babakale Sultan II. Ahmet'in isteği ile çıkarılan fermanda yurdun dört bir yanındaki mahkumların Bababurnu'nda çalışmaları halinde serbest kalacakları duyurulmuş. Mahkum işçiler canla başla çalışıp kaleyi yapmışlar. Çeşme için 5 Km. öteden künk döşeyip su getirmişler.

Düzenlenmemiş, halen kazısı devam etmektedir. Örenyeri içerisinde kafetrya yada satış mağazası bulunmaktadır.